Rębków ostatnia wojna

Opowiadania

• Rudy Austryjak - czyli nie każdy gestapowiec służył Hitlerowi,
• Ten stary zegar, - jak można znaleźć skarb
• Wyzwoliciele - ciężko, oj ciężko było przeżyć wyzwolenie

Represje w okolicach Garwolina /wybrane wydarzenia z wielu na podstawie książki Armia Krajowa Obwód Gołąb - Garwolin Zbigniewa Gnata - Wieteski /:tekst czarny - wg książki, tekst - moje uwagi i uzupełnienia, informacje pochodzące z innych źródeł są zaznaczone odmiennymi kolorami wraz z podaniem źródła

1.     1.  Na początku września 1939 roku lotnictwo niemieckie zrzuciło bomby w rejonie mostu kolejowego na rzece Wilga. Most nie został uszkodzony, pozostały tylko 3 leje po wybuchach bomb. W tym samym dniu została zrzucona bomba lotnicza w rejonie budynku chlewni dzierżawionej przez Celińskich, po wybuchu bomby pozostał tylko lej.
2.      W miesiącu wrześniu samolot niemiecki ostrzelał z karabinu maszynowego rolników (robotników rolnych) przebywających na polach dzierżawionych przez Celińskich. Moja mama Stanisława Rumak była naocznym świadkiem tego zdarzenia. Gdy usłyszała szum samolotu położyła się między redlinami w ziemniakach. Podczas tego nalotu nikt nie został ranny.
3.      Piwnica zlokalizowana w pobliżu pałacyku na terenie dworu służyła jako schron dla mieszkańców pałacyku  i zatrudnionych osób u Celińskich.  Po usłyszeniu szumu samolotów, oraz gdy były informacje na temat planowanego działania uzbrojonych grup niemieckich na tym terenie to najczęściej kobiety wraz z dziećmi biegły do piwnicy (nietypowego schronu) . /informacje w punktach 1-3  wg Andrzeja Rumaka/

• 18-21 IX 1939 r. - w kościele parafialnym w Garwolinie Niemcy przetrzymywali około 2 tysięcy aresztowanych, w większości byli to mieszkańcy Łaskarzewa- dla ludzi pierwszy szok jak obejść się bez toalety w kościele,
• Maks Nejman - sanitariusz Straży Pożarnej z Łakarzewa zabity przez Niemców w dn. 28.11.1939 razem z 26 Żydami w lesie koło Śliza - informacja pochodzi ze strony http://free.of.pl/l/laskare/historia_osp.html.
• 11 XI 1940 r. - zastrzelenie przez Schmidta, szefa Kripo - kpt. Wacława Wrześniaka, powiatowego instruktora Straży Pożarniczych i Mariana Pietrzaka, sekretarza Wydziału Powiatowego / na zdjęciu - ten w okularach/, dlaczego ich wyprowadził z kawiarni i zastrzelił na ulicy? nie wiem
• 17 VII 1942 r. - zastrzelenie na drodze z Pilawy do Łucznicy: ks. Mariana Juszczyka - proboszcza parafii Garwolin, rejenta Antoniego Pinakiewicza i Bolesława Warownego, - stoi tam dziś tablica pamiątkowa a ksiądz jest pochowany na cmentarzu w Garwolinie
• 11 XI 1942 r. - zastrzelenie w Augustówce: A. Szuchnika, J. Żurawskiego i J. Grzegrzółki,
• 30 XI 1942 r. - na szosie w okolicy Garwolina żandarmi zastrzelili Stanisława Parzyszka, pracownika ,,Społem",
• 9 XII 1942 r. - w m. Olszynki k/Marianowa "Schutze" zastrzelili 10 osób (rodziny Proczków, Nonosów i Kraszewskich) za ukrywanie jeńców sowieckich
• grudzień 1942 r. - łapanki w powiecie garwolińskim. Urząd Pracy otrzymał do swojej dyspozycji 6 żandarmów z samochodem. Strzelali oni do każdego kto nie zatrzymał się na ich wezwanie. W razie ucieczki wyznaczonych na roboty przymusowe zabierali ich rodziców i umieszczali w obozie pracy w Garwolinie. W gminie Sobienie Jeziory zastrzelili 6 osób, w gminie Górzno (12 XII) - 3 osoby i w gminie Osieck (15 XII) - 3 osoby,
• 1942 r. - funkcjonariusze Gestapo zakatowali w śledztwie B. Sadowskiego i J. Kotasa, aresztowanych w Łukówcu koło Parysowa.

  ---

  9 XI 943 r. - w Woli Rębkowskiej, Puznowie i Głoskowie Niemcy aresztowali 11 osób. Pięć z nich, mieszkańców Puznowa- Stanisława Humo, Józefa i Władysława Mikulskich, Władysława Kierzkowskiego i NN kobietę zastrzelili na miejscu. Pozostałych - Józefa Humo, Wacława Kosińskiego, Stanisława Sęka z Puznowa oraz Franciszka Komeluka i Henryka Kurowskiego z Głoskowa wywieźli do obozu w Oświęcimiu

• 10XI 1943 r. - w Osiecku żandarmi zastrzelili 12 osób przetrzymywanych w miejscowym areszcie
• 7 II 1943 r. - pacyfikacja wsi Słup. Spalono 6 zagród wraz z ludźmi (8 osób z rodzin Owczarczyków i Chmielaków),
• 8 II 1943 r. - za stodołami przy ulicy Mazowieckiej w Garwolinie żandarmi zastrzelili 18 mieszkańców wioski Słup oraz 30 Żydów,
• kwiecień 1943 r. - wśród 23 osób zastrzelonych na Lisich Jamach byli m.in. J. Chodkiewicz, J. Łabędzki, L. Mazek i Aniela Galas,
• 15 VI 1943 r. - rozstrzelanie na Lisich Jamach aresztowanych w Górznie - Władysława Jóźwickiego ps. "Sęp" i N. Zimnowody
• 24 VI 1943 r. - żandarmi aresztowali we wsi Miętne 6 mężczyzn, w tym 3 braci Piesiów,
• 26 VI 1943 r. - rozstrzelanie na Lisich Jamach Piotra Szeląga,
• 20 VII 1943 r. - starosta wydał zakaz używania rowerów oraz nakazał zdać zarejestrowane motocykle,
• 3 VIII 1943 r. - masowe aresztowania w Garwolinie (ok. 140 osób),
• 8 VIII 1943 r. - aresztowanie i osadzenie w areszcie w Garwolinie Onufrego Mączki. Zmarł 10 sierpnia na skutek tortur,
• sierpień 1943 r. - w dwóch gromadach gminy Osieck, Niemcy aresztowali 33 gospodarzy za niedostarczenie mleka na kontyngent i osadzili ich w obozie pracy w Garwolinie,
• sierpień 1943 r. - w Dąbrowie k/Miastkowa Kościelnego żandarmi zastrzelili 3 jeńców sowieckich oraz 2 Polaków (Salamoników), którzy udzielili im schronienia,
• sierpień 1943 r. - wyłączenie wszystkich aparatów telefonicznych u osób prywatnych oraz w urzędach i instytucjach gospodarczych, gdzie nie było stałego nadzoru urzędnika Niemca,
• 30 VIII 1943 r. - rozstrzelanie na Lisich Jamach Wł. Protaziuka i E. Tarnowskiego,
• 7 X 1943 r. - pacyfikacja Wilkowyi w odwet za zabicie 3 żandarmów. Schutz-polizei i Gestapo z Warszawy (około 200 osób) zastrzeliło 11 osób oraz wzięło 22 zakładników,
• 12 X 1943 r. - w odwet za zabicie w Sławinach dwóch żołnierzy niemieckich rozstrzelano na Lisich Jamach 5 osób: 2 kobiety i 3 mężczyzn,
• 14 X 1943 r. - Niemcy zastrzelili w Augustówce Piotra Żołądka i Bronisława Grzegrzółkę,
• 17 X 1943 r. - Gestapo z Warszawy przy udziale miejscowej żandarmerii i Schupo aresztowało w Garwolinie i najbliższej okolicy 25 osób. Pięć osób (m.in. Stefan Siudalski, Zbigniew Michalik, Andrzej Kapica) rodziny wykupiły, pozostałych uznano za zakładników, którzy będą rozstrzelani w wypadku napadu na Niemca,
• 28 X 1943 r. - we wsi Choiny, na drodze z Parysowa do Pilawy żandarmi z Sobień Jezior zatrzymali wóz konny z 5 mężczyznami. Znaleziono na nim 13 kg rąbanki i 100 kg żyta. Zatrzymanych zastrzelili w lesie koło Trąbek, a konia i wóz zabrali,
• 21 XI 1943 r. - w odwet za straty poniesione w starciu z oddziałem AK, Niemcy zastrzelili w Augustówce 11 osób - dwie rodziny wraz z małymi dziećmi,
• 24 XI 1943 r. - początek aresztowań w Pilawie, które w listopadzie i grudniu objęły ogółem ok. 40 osób. Jeden z aresztowanych, Józef Ogonowski, zmarł w areszcie na skutek tortur zastosowanych w śledztwie,
• 28 XI 1943 r. - żandarmi zastrzelili w Cyganówce, gm. Wilga, jedną osobę, drugą ciężko ranili oraz aresztowali 8 osób i spalili ich zagrody. 4 grudnia kilku aresztowanych zwolniono,
• 29 XI 1943 r. - w Dąbrowie, gm. Łaskarzew, Schupo zastrzeliło l mężczyznę, w Romanowie - 2 osoby,
• 3 XII 1943 r. - w Górkach Bahnschutz zastrzelił kolejarza, który wyskoczył z pociągu,
• 10 XII 1943 r. - we wsi Wygoda żandarmi zastrzelili l mężczyznę oraz aresztowali dwóch posądzonych o kradzież
• 12 XII 1943 r. - Schupo z Łaskarzewa zastrzelili w Romanowie gmina Łaskarzew Stefana Grzechnika,
• 15 X111943 r. - we wsi Wilkowyja żandarmi aresztowali 7 ludzi "Kulawego". Trzech spośród nich zastrzelili na miejscu,
• 17 XII 1943 r. - we wsi Feliksin, gm. Górzno, żandarmeria otoczyła i spaliła 2 domy, wymordowała sześcioosobową rodzinę Kurachów oraz zastrzeliła 8 członków oddziału "Kulawego",
• 21 XII 1943 r. - Schupo aresztowało w Łaskarzewie 11 osób, trzy spośród nich zastrzelili,
• 27 XII 1943 r. - na Lisich Jamach rozstrzelano 3 osoby,
• grudzień 1943 r. - dzienne i nocne patrole żandarmów z Łaskarzewa zatrzymywały wszystkich przechodniów zabijając na miejscu podejrzanych oraz obcych,
• listopad - grudzień 1943 r. - w Garwolinie za stodołami przy ulicy Mazowieckiej zastrzelono 11 osób,

  ---

  10 I 1944 r. - żandarmi zastrzelili 12 osób przetrzymywanych w areszcie w Osiecku,
• 17 I 1944 r. - w lesie między Sławinami a Reducinem żandarmi zastrzelili chłopca, a we wsi Reducin trzech innych mężczyzn,
• 18 I 1944 r. - w lesie koło wsi Krystyna żandarmi i Kripo zastrzelili 4 Żydów, 2 Żydówki i l dziecko,
• 18 I 1944 r. - w Podolu Starym zastrzelono rolnika Franciszka Kołnierzaka, który nie zatrzymał się na wezwanie,
• 25 I 1944 r. - koło Łaskarzewa żandarmi zastrzelili l Żydówkę,
• 21 lutego 1944 roku w lesie pod Bączkami paryzanci zabili 7 Niemców i trzech ranili, straty własne jeden ranny - w tydzień później Niemcy spacyfikowali Wanaty
• 22 II 1944 r. - we wsi Budel Niemcy zastrzelili N. Szaniawskiego,
• 23 II 1944 r. - w Trąbkach zginęli bracia W. i K. Gawinek,
• 27 II 1944 r. - żandarmi aresztowali we wsi Unin 2 mężczyzn. Jednego z nich zastrzelili 29 lutego w lesie przy drodze do majątku Sliz,
• 27/28 II 1944 r. - żandarmi, Schupo i Ukraińcy z Siedlec, Mińska Mazowieckiego, Warszawy i Rembertowa, w sile ok. 800 osób, spalili we wsi Wilkowyja dwa gospodarstwa, zabili l mężczyznę, osób; we wsi Zakącie spalili 4 gospodarstwa i zabili 2 mężczyzn oraz spalili całą wieś Wanaty, w której zamordowali 109 osób, przed spaleniem wsi rabowano wszystko co miało jakąkolwiek wartość, ci co mordowali porozumiewali sie po rosyjsku.\,
• 4 III 1944 r. - Schupo z Osiecka aresztowało w Trąbkach mężczyznę i zastrzelili go pod Osieckiem,
• 4 III 1944 r. - w Kalonce zastrzelono 90 osób,
• 8 III 1944 r. - w Oziemkówce zastrzelono 8 osób i spalono ich zabudowania,
• 8 III 1944 r. - żandarmi z Garwolina aresztowali we wsi Sufczyn 3 żołnierzy AK z Unina i Puznowa - Henryka Goździa ps. "Granat", Jana Pałyskę ps. "Martyna" i Edwarda Majewskiego ps. "Sęp". - wszystkich zabito,
• 14 IV 1944 Rębków - zginął ppor. Julian Kasperkiewicz ;
• 21 IV 1944 r. - żandarmi zastrzelili 6 Polaków, w tym m.in. H. Tomalę, St. Szewczyka, J. Czmiela i N. Kaczyńskiego, a kilka dni później T. Winiarka.
• 4 V 1944 r. - we wsi Leonów aresztowano 7 osób. Po kilku dniach trzy spośród nich rozstrzelano w Leonowie, a pozostałe w pobliskich lasach,
• 27 V 1944 r. - za pomoc i ukrywanie partyzantów sowieckich zastrzelono 32 osoby z Filipówki i Kujaw (w tym m.in. J. Osiak, R. Zbojna), a ich gospodarstwa spalono,
• 24 VI 1944 r. - oddział SS z Rembertowa, żandarmeria z całego powiatu i Wehrmachtu z Garwolina, w sile ogółem ok. 600 ludzi, otoczyli wioski Czyszków, Czyszkówek i Górki i aresztowali 22 osoby, a jedną zabili,
• czerwiec 1944 r. - na placu ćwiczeń w Sulbinach żandarmi zastrzelili 17 osób,
• 8 VII 1944 r. - w Garwolnie rozstrzelano 30 osób, w tym 2 kobiety.

Ważniejsze akcje partyzantów /wybrane wydarzenia z wielu na podstawie książki Armia Krajowa Obwód Gołąb - Garwolin Zbigniewa Gnata - Wieteski /-

• 1 luty 1943 zastrzelono Zygfryda Lodowskiego z Rębkowa /Borki/ za donosy do Gestapo -
• 20 luty 1943 - wykonano wyrok na Edwardzie Medyńskim z Trąbek za napisanie donosu do Gestapo na żołnierzy AK,
• 19 sierpień 1943 - potyczka oddziału AK z Niemcami między Skurczą a Wilgą,
• 9 wrzesień 1943 - odbicie Czesława Benickiego z aresztu w Garwolinie,
• 17 wrzesień 1943 - w Sławinach zabito dwóch żołnierzy niemieckich,
• 28 wrzesień 1943 - zabicie bandyty w Sławinach,
• wrzesień 1943 - zniszczono akta i księgi w Urzędach w Parysowie, Górznie i Woli Rębkowskiej,
• styczeń 1944 - wykonano wyrok na Zdzisławie Kujawie za współpracę z Niemcami
• 6 luty 1944 - zastrzelenie "Kulawego" /Norbert Gostomski/ w Otwocku za napady bandyckie,
• 27/28 luty 1944 - zlikwidowano konfidentów Gestapo Józef Kaczmarczyka i Annę Krupę /ranną dobito w szpitalu/
• 21 kwiecień 1944 - przejęcie zrzutu pod Ostrym Borem,
• 9/10 maja 1944 - wykonanie w Sławinach wyroku na Genowefie R. za donos na Gestapo na Eugeniusza Szewczyka,
• 12 czerwiec 1944 - zastrzelono w Rębkowie Pawła Piotra Witaka

• 6 lipiec 1944 wykonano wyrok na dr.Carlu Ludwigu Freudethalu staroście powiatu garwolińskiego odpowiedzialnym za rozstrzeliwanie ludzi na Lisich Jamach /około 2.000 zamordowanych? od 1942 roku/, strzałami z rkmu zatrzymano samochód osobowy w którym wracał z Warszawy starosta, ranny ostrzeliwał się, gdy mu odczytywano wyrok prosił by nie zabijać, że on się zmieni i już nie będzie prześladował Polaków, zdobyto broń i dokumenty, samochód z obstawą starosty uciekł z miejsca akcji - zatrzymał się dopiero dwadzieścia kilometrów dalej. Niemcy w Mińsku Mazowieckim wzięli koło 200 zakładników i chcieli ich rozstrzelać - wstawiła się żona po Freudethalu - nie zabijajcie niewinnych, szukajcie winnych - miała powiedzieć.

  ---

  Wyzwolenie i ”wyzwolenie”

W lipcu 1944 roku w Rębkowie już Niemców nie było – ich miejsce zajęli Sowieci.

Jak wyglądała linia frontu w lipcu 1944 roku? A tak, że Armia Czerwona stała 120 km od Auschwitz – tu jest radziecka mapa

Stała przez pół roku a w tym czasie wojska Józia Słoneczkiem Narodów zwanym pokonywały odległości 1000 -1500 km ale na południu Europy

A jaki siły mieli Niemcy? Cenzura dobrze przez kilkadziesiąt lat pilnowała aby nie publikowano danych o słabości sił niemieckich na linii Wisły – udało się te dane umieścić w książce Kirchmajera „Powstanie Warszawskie” w załącznikach i tak z meldunku dowódcy niemieckiego¹ można przeczytać, że od Puław do Warszawy – około 100km - Niemcy mieli 30 tysięcy żołnierzy a Sowieci 135 tysięcy, czołgów i dział pancernych odpowiednio 351/670, armat 600/1600 czy te liczby wymagają komentarza?

Lata „Ludowej” i PRLu – na stronie PRL

Warto przeczytać:

1. http://biuletyn.ak.webpark.pl/strony/spis2002.htm
2. "Garwolin - dzieje miasta i okolicy" praca zbiorowa Książka i Wiedza 1980 rok,
3. "Armia Krajowa Obwód "Gołąb" - Garwolin" Zbigniew Gnat - Wieteska Pruszków 1997
4. Wiersz - o okupacji na wschodzie

powrót do strony głównej

ostatnia aktualizacja 22.02.2009 sjs